Eczacı Bakır Yegenoğlu tarafından araştırılan, hazırlanan ve derlenen çalışma; Şanlıurfalı gazeteci Mehmet Salih İlhan’ın yarım asrı aşan meslek hayatını, Türkiye’nin yakın tarihine tanıklık eden fotoğraf ve görüntülerini ve doğduğu Şanlıurfa’ya duyduğu bağlılığı gözler önüne seriyor.
Şanlıurfa’da Başlayan Meslek Yolculuğu
1951 yılında Şanlıurfa’da dünyaya gelen Mehmet Salih İlhan, ilk, orta ve lise eğitimini kentte tamamladı. Çocukluk ve gençlik yıllarını Şanlıurfa’nın mahalle kültürü ve gelenekleri içerisinde geçiren İlhan, ilerleyen yıllarda görevi nedeniyle farklı kentlerde ve ülkelerde bulunmasına rağmen memleketiyle bağını korudu.
İlhan, gazeteciliğe 1970 yılında Başbakanlık Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğünün Foto-Film Şubesinde foto muhabiri olarak başladı.
Meslek hayatının ilk dönemlerinde parlamento çalışmalarını takip eden İlhan; başbakanların, cumhurbaşkanlarının, bakanların ve devlet adamlarının yurt içi ve yurt dışındaki programlarında görev yaptı.
Çektiği fotoğraflar ve kaydettiği görüntüler, Türkiye’nin siyasi ve toplumsal hayatında yaşanan değişimlerin görsel kayıtları arasında yer aldı.
Foto Muhabirliğinden Kameramanlığa
Askerlik görevinin ardından yeniden görevine dönen İlhan, film kameramanlığına geçti.
1970’li yıllarda TRT’nin ilk dönem kameraman ve yönetmenleri arasında yer alan İlhan, çok sayıda haber, program ve belgesel çalışmasında görev aldı.
Almanya’da yaşayan Türk vatandaşlarına yönelik yayınlar hazırlayan ZDF ve WDR televizyonları için Türkiye’den haber ve program içerikleri hazırlayan İlhan, böylece Türkiye’deki gelişmelerin yurt dışındaki izleyicilere aktarılmasına da katkı sundu.
Fotoğraf makinesinden kameraya uzanan meslek hayatında İlhan, yalnızca olayları görüntülemekle kalmadı; döneminin siyasi, sosyal ve kültürel gelişmelerini gelecek kuşaklara aktarılabilecek görsel belgeler hâline getirdi.
1981’de Şanlıurfa’ya Döndü
Mehmet Salih İlhan, 1981 yılında TRT’deki görevinden kendi isteğiyle ayrılarak Şanlıurfa’ya döndü.
Kentte bölge gazeteciliğine yönelen İlhan, Web Ofset Grubuna bağlı başta Günaydın Gazetesi olmak üzere Posta, Ekspres, Tan ve Fotospor gibi gazetelerin yaklaşık 10 yıl boyunca bölge temsilciliğini yürüttü.
Şanlıurfa ve çevresindeki siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel gelişmeleri Türkiye kamuoyuna aktaran İlhan, aynı zamanda kentin tarihini, geleneklerini, sanatçılarını ve toplumsal hayatını da haberlerine taşıdı.
Suriye ve Beyrut’a Uzanan Gazetecilik
İlhan’ın gazetecilik çalışmaları Türkiye sınırlarıyla da sınırlı kalmadı.
1987 yılında gazeteci ve sanatçı Rıza Akın ile birlikte Suriye’de seri röportajlar gerçekleştiren İlhan, bölgenin toplumsal yapısını ve Arap aşiretlerini araştırdı. Aşiret liderleriyle görüşmeler yapan İlhan’ın bu çalışmaları, gazetecilik kariyerindeki önemli saha deneyimleri arasında gösteriliyor.
Suriye ve Beyrut’a uzanan çalışmalarında doğrudan sahada bulunan İlhan, bölgedeki gelişmeleri ve insan hikâyelerini yerinde gözlemleyerek haberleştirdi.
25 Gazetecilik Ödülü
Mehmet Salih İlhan’ın uzun yıllara yayılan gazetecilik ve fotoğrafçılık çalışmaları çeşitli ödüllerle de karşılık buldu.
İlhan, gazetecilik ve basın fotoğrafçılığı yarışmalarında 25 ayrı ödüle layık görüldü.
Çektiği fotoğrafları kişisel sergilerle de kamuoyuyla paylaşan İlhan’ın arşivi; yalnızca sanat değeri taşıyan karelerden değil, aynı zamanda dönemin siyasi, sosyal ve kültürel hayatını yansıtan fotoğraflardan oluşuyor.
Devlet Adamlarıyla Çalıştı
1990’lı yılların başında yeniden Ankara’ya dönen Mehmet Salih İlhan, Başbakanlık Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğündeki görevini sürdürdü.
Daha sonra Başbakanlık bünyesinde basın ve halkla ilişkiler alanında görevler üstlenen İlhan; dönemin devlet bakanları Necmettin Cevheri, Namık Kemal Zeybek, Rüştü Saraçoğlu ve Işın Çelebi ile çalışma fırsatı buldu.
Başbakanlar Süleyman Demirel ve Tansu Çiller’in görev dönemlerindeki çeşitli çalışmalarda da yer alan İlhan, devletin üst kademelerindeki programları takip etti.
Bu dönemde oluşturduğu fotoğraf arşivi, Türkiye’nin yakın siyasi tarihine ilişkin önemli görsel kayıtları da bünyesinde barındırıyor.
Objektifinden Türkiye’nin Yakın Tarihi
Mehmet Salih İlhan’ın arşivinde Türkiye’nin siyasi tarihinden dikkat çeken fotoğraflar bulunuyor.
1974 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisinde çekildiği belirtilen bir karede, kürsüde Süleyman Demirel, hükümet sıralarında ise dönemin Başbakanı Bülent Ecevit ile Başbakan Yardımcısı Prof. Dr. Necmettin Erbakan görülüyor. Fotoğrafın ön bölümünde ise görevini sürdüren genç gazeteci Mehmet Salih İlhan yer alıyor.
İlhan’ın arşivindeki fotoğraflar; Meclis çalışmalarından başbakanlık programlarına, yurt içi gezilerinden toplumsal hayata kadar geniş bir dönemi kapsıyor.
Fikret Otyam’dan Nuri Sesigüzel’e Uzanan Dostluklar
Mehmet Salih İlhan’ın meslek hayatı boyunca kurduğu dostluklar da arşivinin önemli bir bölümünü oluşturuyor.
Usta gazeteci, yazar ve fotoğraf sanatçısı Fikret Otyam ile kurduğu dostluğun yanı sıra İlhan’ın arşivinde Nuri Sesigüzel, Selahattin Alpay, İzzet Altınmeşe ve Mehmet Özbek gibi Türk halk müziğinin önemli isimleriyle çekilmiş fotoğraflar da bulunuyor.
Abdullah Balak, Av. Selahattin Görkey ve Abuzer Akbıyık gibi Şanlıurfa kültürüne katkı sunan isimlerle gerçekleştirilen buluşmalardan fotoğraflar da İlhan’ın arşivinde yer alıyor.
Bu yönüyle arşiv, yalnızca siyasi tarihe değil, Şanlıurfa’nın kültür, sanat ve musiki geçmişine de ışık tutuyor.
Şanlıurfa’nın Görsel Hafızasını Koruyor
Mehmet Salih İlhan’ın yıllar boyunca koruduğu gazete kupürleri, haber dosyaları, röportajlar, film kayıtları ve fotoğraflar, Şanlıurfa’nın geçmişine ilişkin önemli bir arşiv oluşturuyor.
İzmir’de yaşayan İlhan, emekliliğinin ardından da memleketiyle bağını sürdürdü. Özellikle geçmiş yıllarda hazırladığı Urfa haberlerini ve gazete kupürlerini paylaşarak kent hafızasının canlı tutulmasına katkı sundu.
İlhan’ın arşivinde devlet adamlarının yanı sıra sıradan insanların yaşamından kesitler, Şanlıurfa’nın sokakları, toplumsal meseleleri ve dönemin gündelik hayatına ilişkin fotoğraflar da bulunuyor.
Şanlıurfa Sevdasının Simgesi: Taş Konak
İlhan’ın memleketine bağlılığının sembollerinden biri de İlhan Mahallesi’nde yaptırdığı Taş Konak.
Yılın belirli dönemlerini İzmir’de geçiren İlhan, yaz aylarında Şanlıurfa’ya gelerek burada dostlarını, arkadaşlarını ve hemşehrilerini ağırlıyor.
Taş Konak, İlhan açısından yalnızca bir yaşam alanı değil; geçmişin hatıralarının paylaşıldığı, dostlukların sürdürüldüğü ve Urfa kültürünün yaşatıldığı bir buluşma noktası niteliği taşıyor.
Hayatı TRT Kürdi’de Ekrana Taşındı
Mehmet Salih İlhan’ın gazetecilik ve yaşam hikâyesi, TRT Kürdi’de yayımlanan “Wehxt Çawa Derbas Bû – Vakit Nasıl Geçti?” programına da konu oldu.
Yapım ve yönetmenliğini Abdurrahman Benek’in üstlendiği programın çekimleri İlhan Mahallesi’nde gerçekleştirildi.
Yıllarca başkalarının hayatlarını ve yaşadığı dönemi fotoğraf ve görüntülerle kayıt altına alan İlhan’ın kendi hayatının da bir televizyon programında anlatılması, meslek yaşamının farklı bir yönünü ortaya koydu.
“Vefa Borcum Olan Şanlıurfa’ma…”
Mehmet Salih İlhan, memleketine yönelik çalışmalarını anlatırken Şanlıurfa’ya karşı bir vefa borcu taşıdığını ifade ediyor.
İlhan’ın bu anlayışını anlatan sözleri şöyle:
“Sanırım kendi çapımda varlığımı ve konumumu, vefa borcum olan Şanlıurfa’ma bir nebze olsun ödeme mutluluğunu yaşıyorum.”
İlhan’ın yıllar boyunca oluşturduğu arşiv, bu yaklaşımının yalnızca bir söylemden ibaret olmadığını ortaya koyan çalışmaları arasında değerlendiriliyor.
“İyi Ki Varsınız Mehmet Salih İlhan Ağabeyimiz”
Ecz. Bakır Yegenoğlu tarafından hazırlanan vefa çalışmasında, Mehmet Salih İlhan’ın yarım asrı aşan meslek hayatına dikkat çekilerek kendisine teşekkür edildi.
Yegenoğlu, İlhan’ın fotoğraf muhabirliği, gazetecilik, film kameramanlığı, belgeselcilik, basın müşavirliği ve fotoğraf sanatçılığı alanlarında ortaya koyduğu çalışmaların Şanlıurfa ve Türkiye’nin yakın geçmişi açısından değer taşıdığını belirtti.
Çalışmada İlhan’a yönelik şu ifadeler kullanıldı:
“Yarım asrı aşan gazetecilik hayatınız boyunca çektiğiniz her fotoğraf, kaydettiğiniz her görüntü, hazırladığınız her haber ve kurduğunuz her dostluk; yalnızca şahsi meslek hayatınızın değil, Şanlıurfa’nın ve Türkiye’nin yakın tarihinin de kıymetli bir parçasıdır.”
Şanlıurfa’dan başlayıp TRT’ye, Başbakanlık görevlerine, Türkiye’nin farklı kentlerine ve Suriye ile Beyrut’a uzanan meslek yolculuğuyla Mehmet Salih İlhan’ın arşivi; bir gazetecinin kişisel birikiminin ötesinde, dönemin siyasi, kültürel ve toplumsal hayatından izler taşıyan kapsamlı bir görsel hafıza niteliği taşıyor.
Araştıran, hazırlayan ve derleyen: Ecz. Bakır Yegenoğlu
